درباره سازمان

مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در سال ۱۳۶۳ با عنوان مرکز سینمای تجربی و نیمه‌حرفه‌ای و مدیریت مهدی مسعودشاهی، در محل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در میدان بهارستان تاسیس شد.

این مرکز در ابتدا، متولی ساخت فیلم‌های نیمه‌حرفه‌ای با فرمت ۱۶ میلیمتری بود تا محل رجوع جوانان فیلمساز برای ورود به عرصه‌ی حرفه‌ای کارگردانی سینما باشد؛ به گونه‌ای که هنرمندانی چون مجید مجیدی، رضا میرکریمی، حسینعلی لیالستانی و… ساخت اولین فیلم‌های بلند داستانی خود را در این مرکز تجربه کردند.

در اوایل دهه‌ی ۷۰ و با رجعت «مرکز» به ساختمان جدید در خیابان سهروردی شمالی، میدان پالیزی، عنوان این مجموعه به «مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی» تغییر کرد تا از این پس ضمن ادامه‌ی فعالیت در زمینه‌ی سینمای تجربی، متولی سینمای مستند در حوزه‌ی وزارت ارشاد نیز باشد.

در سال ۱۳۷۶ و با انتخاب سیف‌الله داد به عنوان معاون سینمایی وزارت ارشاد، مرکز با انجمن سینمای جوانان ایران ادغام شد و توجه مسئولان امر به جبهه‌ی جوانان مشتاق فیلمسازی که از منظر کمی قابل توجه بود، عملاً فعالیت‌های جاری مرکز را متوقف کرد و بسوی سینمای جوان سوق داد. در این مقطع، جعفر صانعی‌مقدم مدیرعامل دو مجموعه‌ی مرکز و انجمن بود.

در سال ۱۳۸۰ و با حضور محمدحسن پزشک در راس معاونت امور سینمایی و بواسطه‌ی علایق ایشان به سینمای مستند، مرکز گسترش با مدیریت محمد آفریده احیا شد. برنامه‌ریزی و اجرای سه دوره جشنواره مستند میراث فرهنگی یادگار، جشنواره فیلم، عکس و موسیقی ایران زمین، جشنواره فرهنگ و صنعت، چشم‌انداز سینمای مستند فرانسه، هلند، لبنان و فلسطین و جمهوری آذربایجان؛ ساخت آثار مستند با کیفیت، حضور در جشنواره‌های جهانی و توجه به بازار فیلم مستند و… بخشی از فعالیت‌های مرکز تا زمان ادغام مجدد با انجمن سینمای جوانان ایران در دی‌ماه ۱۳۸۲ (به دستور محمدمهدی حیدریان معاون سینمایی وقت) و ادامه‌ی این راه تا سال ۱۳۸۵ بود.

از سویی، افق برگزاری یک جشنواره مستند معتبر بین‌المللی، همواره یکی از دغدغه‌های مسئولان این مرکز بود که این مهم در سال ۱۳۸۶ رقم خورد تا یکی از تاثیرگذارترین جشنواره‌های فیلم ایران با عنوان «سینماحقیقت» اعلام موجودیت کرده و با استقبال گسترده‌ای مخاطبان فرهیخته‌ی سینما مواجه شود؛ هرچند که در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۰ و بواسطه‌ی رخدادهای سیاسی، این جشنواره توسط برخی مستندسازان ایرانی و در ادامه جشنواره‌های مستند بین‌المللی نظیر ایدفا به چالش کشیده شد، اما سینماحقیقت ایستادگی کرد و به راه خود ادامه داد؛ به گونه‌ای که در سال‌های اخیر و بواسطه‌ی حضور جمعی از بزرگان سینمای مستند جهان در سینماحقیقت، این جشنواره به مهمترین رویداد سینمای مستند ایران و منطقه خاورمیانه بدل شده است.

از سال ۱۳۸۵ تهیه و تولید فیلم‌های اول و دوم سینمایی کارگردانان جوان نیز به مرکز گسترش محول شد تا جمعی از فیلمسازان مطرح امروزی سینمای ایران نظیر محسن امیریوسفی، مصطفی آل‌احمد، وحید موسائیان، علیرضا امینی، علی‌محمد قاسمی و… اولین فیلم سینمایی حرفه‌ای خود را در این مرکز ساخته و به این ترتیب مدارج ترقی را طی کنند.

توجه جدی به سینمای انیمیشن در شاخه‌ی هنری هم یکی دیگر از مسئولیت‌های مرکز در دوره‌ی پس از سال ۱۳۸۵ بود که در این راستا، انیمیشن‌های متفاوتی ساخته شده و در جشنواره‌های جهانی درخشیدند. در ادامه همایش ملی سینمای انیمیشن در سال ۱۳۸۷ طراحی و اولین دوره آن در دانشگاه صداوسیما برگزار شد تا هر دو سال یکبار، مرکز میزبان اهالی سینمای انیمیشن در چارچوب این رویداد علمی- آموزشی باشد.

همایش تصویر عاشورا که سه دوره در تهران برگزار شد و بعدها برپایی آن با عنوان جشنواره میلاد سرخ و در زمان مدیریت شفیع آقامحمدیان به اردبیل ارجاع شد، از دیگر برنامه‌های مناسبتی مرکز بود که در فاصله سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۲ اجرا شد.

مدیریت بخش فیلم کوتاه و مستند جشنواره رضوی هم از دیگر اقدامات این مرکز در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۱ بود.

جایزه شهید آوینی ویژه‌ی تقدیر از مستندهای حوزه‌ی مقاومت، انقلاب اسلامی و دفاع مقدس نیز از سال ۱۳۸۶ توسط این مرکز راه‌اندازی شد و پس از ۴ دوره برگزاری مستقل دوسالانه، در سال ۱۳۹۲ و بنا به تصمیم سیدمحمدمهدی طباطبایی‌نژاد، به یکی از بخش‌های ویژه جشنواره بین‌المللی سینماحقیقت بدل گردید تا هر سال ضمن نمایش این آثار موضوعی، از برگزیدگان تقدیر بعمل آید.

رویکرد تولیدی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در سال ۱۳۹۲ و با حضور دکتر ایوبی در مقام ریاست سازمان سینمایی دچار تغییراتی شد و از این پس مقرر گردید تا مرکز صرفاً در دو حوزه‌ی سینمای مستند و انیمیشن به فعالیت پرداخته و ساخت آثار سینمایی اول و فیلم‌های کوتاه داستانی به ترتیب در بنیاد سینمایی فارابی و انجمن سینمای جوانان ایران صورت پذیرد.

در دی ماه ۱۳۹۶ هم ساختار مرکز به دو معاونت مستند و انیمیشن تغییر یافت تا با تمرکز بیشتری، روند تولید آثار ارزشمند به منظور ورود به بازارهای جهانی پیگیری شود.

حمایت از تاسیس خانه‌های مستند در مراکز استان‌های کشور نیز از دیگر اقدامات دوره جدید مدیریت سیدمحمدمهدی طباطبایی‌نژاد است که در اولین قدم، خانه مستند اصفهان و تبریز افتتاح و سپس خانه مستند مازندران راه‌اندازی شد. نخستین جشنواره مستند آذربایجان هم یکی از نمودهای بارز این خانه‌های مستند است که در سال ۱۳۹۷ در شهر تبریز برگزار شد.

انتشار دو فصلنامه‌ی «سینماحقیقت» و «سینماانیمیشن» و کتاب‌های تالیفی و ترجمه‌شده؛ برگزاری هفتگی نمایش و نقد آثار مستند و انیمیشن در کانون فیلم سینماحقیقت؛ برگزاری ورک‌شاپ‌های تخصصی مرتبط با سینمای مستند و انیمیشن و… از دیگر فعالیت‌های دوره جدید مرکز گسترش به مدیریت آقای سیدمحمدمهدی طباطبایی‌نژاد است.